co to jest Genji-monogatari:

Genji-monogatari, czyli "Opowieść o Genjim" to powieść, jeden z najwybitniejszych i najważniejszych tekstów w całej literaturze japońskiej. Uważana za pierwszą na świecie powieść psychologiczną, porównywana jest do W poszukiwaniu straconego czasu Prousta. Powstała na początku XI wieku, jej autorką jest Murasaki Shikibu, dama dworu cesarskiego. Istnieją też podejrzenia, że autorem całości bądź części był ktoś inny, ale są one podobnej wagi, jak podejrzenia co do tego, czy autorem sztuk Szekspira nie był np. Bacon.

Genji jest długie -- 54 rozdziały, w przekładach na angielski wydawane jest zwykle w dwóch tomach zapisanych drobnym maczkiem. To może odstraszać. Ale Genji jest naprawdę dobre. Być może niektórzy, by się wciągnąć, potrzebowaliby recepty Boya na czytanie Prousta: zachorować (ale nie za ciężko), leżeć w łóżku, obłożyć się tomami Prousta (Genji) i czytać, czytać, nie zniechęcać się. Być może. Co dobre, nie musi być łatwe. Tylko czy Boy rozumiał Prousta?

Genji-monogatari nie zostało dotąd, poza naprawdę krótkimi fragmentami, przełożone na polski. Istnieją przekłady angielskie (trzy ważne: pierwszy, sprzed II wojny światowej, Arthura Waleya; drugi, z lat 80-tych XX w., Edwarda Seidenstickera; trzeci, z 2001, Royalla Tylera), francuski, niemiecki, rosyjski (Tatiany Sokołowej-Deliuszyny, wydany na pocz. lat 90-tych), chiński, włoski, a także kilka przekładów na współczesny japoński (w tym znanego także w Polsce Tanizakiego Jun'ichiro).

Akcja powieści trwa około 70 lat, rozgrywa się głównie w Kyoto i okolicznych miejscowościach, występuje w niej kilkaset postaci, przede wszystkim z arystokracji, dworu cesarskiego, wyżsi i niżsi urzędnicy, mnisi buddyjscy itp. Wszystko to sprawia, że Genji jest bardzo cennym źródłem wiedzy o tamtych czasach, podobnie jak W poszukiwaniu straconego czasu może być źródłem wiedzy o Paryżu z początku XX wieku. Jednak, co ważniejsze, tak powieść Prousta, jak i powieść Murasaki, są przede wszystkim źródłem wiedzy o człowieku. Mówi o przemijaniu, o czasie, o uczuciach i obowiązkach. O tym, dlaczego kobiety czytają powieści i romanse. O tym, że zazdrość zabija. I o innych.

Genji-monogatari obrosło w Japonii w bardzo bogatą literaturę: komentarze, naśladownictwa, opracowania, parodie, ilustracje i inne. Pierwsze komentarze zaczęły powstawać już w w XII wieku! Dopóki nie zaczęto stosować druku, miłośnicy literatury sami przepisywali sobie teksty (bądź zlecali komuś przepisanie), które chcieli mieć. W trakcie przepisywania w tekst łatwo wkradały się pomyłki, dlatego późniejsi miłośnicy tejże zaczęli zbierać różne wersje, dążąc do ustalenia jak najbardziej poprawnej. Na marginesach albo na końcu zeszytu notowali swoje uwagi, np. co do tego, skąd pochodzi jakiś cytat albo jak w danym miejscu rozumieć to i to słowo. Tak narodziły się owe komentarze.

Jednym z najwcześniejszych przekazów dotyczących Genji-monogatari jest fragment z dziennika córki Sugawara-no Takasue, autorki Sarashina-nikki.


(C) 1999 Anna Zalewska